HAYATIMIZ 12 EYLÜL

2012-02-03T22:46:00.000-08:00

15'ler ve Maria'nın Trajedisi

"İnsan dediğin ne ki, devlete kurban olsun! Varsa tarihin bir kanalizasyonu, işte orada akan bu anlayıştır. Demeyin bana taktikti, stratejiydi falan. İnsan dediğin ne ki..."

http://bianet.org/biamag/insan-haklari/135904-15ler-ve-marianin-trajedisi

2012-02-01T21:43:00.000-08:00

Darbeler, Askerler ve Oğullar

“Tuhaf olan, insanların, aslında kendilerini aşağılıyanlara karşı gösterdiği hayranlıktır”

Arno Gruen (İçimizdeki Yabancı)

Bedeninde devletin kurumlaşmış, sicilli, tarifi yapılmış eli dolaşmış bir "oğul-yurttaş” yine de bu heybetli yapıdan soğumamışsa başka türlü bir sorunun peşinde olmalıyız.
Yaşadığımız kentte bu oğulların kişisel öyküleri başka türlü soruyu bize sorduruyor. Yakınımızdaki çoğu sinirli oğullardan gözlediklerimiz, uzaktaki herkesçe tanınan oğulları anlamamıza yardımcı oluyor.
Kenan Evren de zamanında bir oğuldu. 12 Mart’ın, 12 Eylül’ün emir komuta zinciri içinde görevlendirilmiş tanınmış asker ya da sivil zorbaları da bir zamanlar oğuldu.
Onların da anneleri ve babaları vardı. İktidarla, eziyetle, savunmasız kalmakla, susturulmakla ilk tanıştıkları mekanizmaya, yani aileye sahiptiler hepimiz gibi. Sonra bu mekanizmanın toplamından oluşan devletin memuru, yükseleni, sahibi oldular.
Arno Gruen; Hitler’in 1934 yılında Nazi Kadınlar Birliği’nde yaptığı konuşmasında “her çocuk bir savaştır” dediğini aktarır ve bu sözü şöyle yorumlar:

”Toplumsallaştırma denilen mücadelede çocuk, anne-babanın iradesine boyun eğme noktasına getirilmeli ve kendi ihtiyaçlarına ve hazzına göre davranması engellenmelidir. İhtilaf çıkması kaçınılmazdır ve bu ihtilaf çocuğun iyiliği adına anne-babanın kararlığıyla çözülür.”
Kitabı okurken, son cümleyi şöyle değiştirerek not almışım; ”İstikrarsızlık, halkın iyiliği adına, devletin kararlığıyla çözülür.”
Gruen; hiç alışık olmadığımız sözler ediyor: “içimizdeki terör, anne-babamızın saldırganlığını sevgi olarak görmeye itiyor”
Bu cümleyi; anne-baba, aile kavramları yerine devleti, patronu sizi korkutan, ezen öteki egemen gücü koyarak tekrar okuyabilirsiniz...

Gruen, “içimizdeki terör”den; kendi olmamızın, iç dünyamızın gelişmesinin engellenmesi sonucu ortaya çıkan şiddeti tarif ediyor.
Gruen; daha beterini de söylüyor; gördüğümüz bu şiddeti sevgi olarak algılama zorunluluğu nedeniyle düşmanlar bulmaya yöneldiğimizi söylüyor. Bu düşmanlar sayesinde “özgürlük” algısına kapıldığımızı, bu şekilde kendi kurban oluşumuzun yükünden kurtulduğumuzu vurguluyor.
Çok daha da beterini de yazıyor; bulduğumuz düşmanlara yaptığımız eziyetin aslında kendimize olan nefretten kaynaklandığını belirtiyor.
Öte yandan uyarıyor bizi: “İnsanlar kendi gerçek acıları için haykıramadıkları sürece, bir Hitler karşısında daima etkilenmeye açık konumda olacaklar”.
Acıya izin vermek ise, yazarımızın çözümüdür.
Ana-baba-devlet-din gibi toplumsallaşma araçları; yani sistem, düzen canınızı acıtmışsa; acıyı hisset, yüzleş, yeniden yaşa, analiz et, acıyı yaşatanı idealleştirme, ele ver, diyor kısaca.
Bedenlerinden 12 Mart ve 12 Eylül darbelerinin emir komuta zinciri geçen Kemal Anadol, Tarık Akan, Mümtaz Sosyal, Sina Çıladır, Yalçın Küçük, Demirtaş Ceyhun’un isimleri ve 12 Mart Darbesi’nin Kültür Bakanı yazar-şair Talat Halman’ın yükselen itibarı aklıma geldikçe “İçimizdeki Yabancı”daki satırlara daha çok sarılmaya başladım.

7 Eylül 2009

Arno Gruen

2012-01-31T13:21:00.000-08:00

"BİZİM ÇAĞDAŞLAR" DARBELERE KARŞI MI?

(Şubat 1997 tarihli yazının gözden geçirilmiş şekli)

Hak ihlalleri gündeme geldiğinde sosyal demokrat aydınlar, sendikacı ve politikacılar 12 Eylül Anayasası’dan yakınır. Tüm sorunların darbe döneminde oluşturulan yasalardan kaynaklandığını vurgulayarak, yasalarda yapılacak iyileştirmeleri savunur görünür.
Sosyal demokratlar darbelere ve o dönemin yasalarına gerçekten karşı mıdır?
“İlerici, çağdaş, laik” Cumhuriyet Gazetesi’nin yazarlarından Uğur Mumcu darbeden üç gün sonra köşesinde yazdığı makalede 12 Eylül’ün önceki darbelerden farklı olduğunu belirterek; ”Türk silahlı kuvvetleri 27 Mayıs’ta da 12 Mart’ta da kalıcı bir askeri yönetim kurmak istemedi. Yeni yönetim de özgürlükçü, demokratik, laik ve sosyal nitelikli bir sivil yönetim kurma amacını taşıdığını ilan etti” biçiminde yazdı.
Aynı gazetenin bir başka köşesinde Mustafa Ekmekçi, 15 Eylül 1980 tarihinde bakın neler yazıyor: “12 Eylül günü Türkiye’de kimsenin burnu kanamadı.” , “ Askerlerin zorunlu olarak giriştikleri bu eylemin başarıya ulaşması için yardımcı olmak gerektiğine inanıyor çok kimse..”
Şimdi, kültür sanat çevresine dönelim. Otoriteyle, yerleşik düzenle en fazla çelişkisi olması gereken insanların durumunu görelim:
Dönemin İFSAK Başkanı Mehmet Bayhan, 19 Ekim 1981 tarihli mektupla Milli Güvenlik Konseyi Sekreterliği’ne başvuruyor; arzediyor ve saygılarını sunuyor: “Feshedilen partilerin devletleştirilen mallarından; iki adet daktilo, bir adet teksir, bir adet hesap makinası ve yeterli sayıda çelik dolap, masa, sandalyenin derneğimize bağışlanmasını emirlerinize arzederim."
Prof. Mehmet Bayhan hızını alamıyor ve 6 kasım 1981 tarihli mektubunu Kenan Evren’e postalıyor. Kendisini ve Konsey üyelerini İFSAK Uluslararası Fotoğraf Yarışması Sergisi’ne “onur” vermek üzere Atatürk Kültür Merkezi Salonu’na çağırıyor.
Edebiyat tarihçisi, denemeci, öykü ve roman yazarı Cevdet Kudret ise, Temmuz 1982 tarihli Hürriyet Gösteri Dergisi’ndeki “MGK ve Dil Devrimi” başlıklı yazısına, ”gerici basın, devlet başkanı Kenan Evren’in, Milli Güvenlik Konseyi üyelerinin dil devrimine karşı oldukları yolunda bir hava yaratmakta idiler” diyerek başlıyor ve Evren’in 16 Ekim 1981 tarihli radyo ve televizyondaki konuşma metnini inceleyerek, kullanılan 946 sözcükten 269 tanesinin yabancı kökenli olduğunu sevinçle saptıyor.
Yıl 1983, Cumhurbaşkanı Kenan Evren, Beşiktaş’da bulunan Resim ve Heykel Müzesi’ni geziyor, burada yapılan bir toplantıda ilgililerden bilgi alıyor. Ağustos 1983 tarihli Gösteri Dergisi’nde Gültekin Elibal müzenin sorunlarını dile getiriyor ve “Cumhurbaşkanımızın istek ve buyrukları doğrultusunda çözüm getirilebilmesi için gecikilmeyeceğini” umuyor.
Gazetecilere gelince...
Mete Akyol 18 Eylül 1980 tarihli Milliyet Gazetesi’nde ”Piramitin Tepesindeki Adam” başlıklı yazısı ile Evren’i övüyor. Hasan Pulur aynı gazetenin 31 Eylül 1980 tarihli sayısında , “Tanrı Bir Daha O Günleri Göstermesin” başlığıyla torunlarımızı, çocuklarımızı Kenan Evren’in sözlerine kulak vermeye çağırıyor.
7 Kasım 1980 tarihinde cezaevi aracında, kardeşinin yanında askerler tarafından dövülerek öldürülen yayıncı İlhan Erdost’un anısı, Cide’de gözaltına alınan Rıfat Ilgaz’ın durumu, yurtdışında tedavisine izin verilmediği için ölen Ruhi Su’nun acısının yarattığı öfke bile “Atatürkçü, çağdaş, laik” aydınları darbecilere saygılarını sunmaktan alıkoyamıyor.
Peki 16 yıl aradan sonra ne değişti?
Anadolu halkının acısını yakından gördüğünü belirten gazeteci, ressam, fotoğrafçı Fikret Otyam ”Urfalı” ismini verdiği fotoğrafından esinlenerek resim yapan Kenan Evren’e; bu işi izinsiz, telif ödemeden yaptığı için kızıyor... Sonrası yok.
Kenan Evren geçtiğimiz yıl İzmir’de İZFAŞ Sanat Galerisi’nde Rauf Denktaş ile birlikte “Cumhurbaşkanları Sergisi” açıyor. Evren’in yağlıboyaları bir hafta içinde tükeniyor. Avukat Gülçin Çaylıgil bir söyleşide soruları yanıtlarkeni: ”bir ressamın, ipte sallanan 27 çocuğun resmini yapıp kendisine yollamasını isterdim” diyor.
15 aralık 1996 tarihli Cumhuriyet Gazetesi’nde Ahmet Taner Kışlalı; ”asker 12 Eylül’de oyuna getirildiği kanısında” saptamasında bulunuyor ve biz sivilleri hizaya girmeye çağırıyor: “asker 12 Eylül’ün askeri değil, umuyorum ki, bunca dersten sonra, siviller de 12 Eylül’ün sivilleri değillerdir.”

***
16’ncı yüzyılda, gönüllü kulluk üzerine söylevinde La Boetie, halkın tiranlarla mücadele etmesini öncelikle istemez, “desteklemeyin yeter!” diye seslenir. Bizimkiler 400 yıl önceden gelen bu sesle çağdaşlık adına alay edercesine günümüz tiranlarını desteklememe, havadan sudan yazma kolaycılığını bile gösteremiyor.
“çağdaşlık, laiklik” diye diye ortada dolaşanların durumu konusunda Sencer Divitçioğlu’nun “Asya Üretim Tarzı ve Osmanlı Toplumu” isimli kitabındaki şu satırlar açıklayıcı olabilir mi: “Avrupa feodalitesinde görülen insandan insana bağlılık, Osmanlı toplumunda devletten topluma bağlılık şeklinde yansır. Bu bağlılığı sağlayan devletin yüce otoritesi, din , töre ve geleneklerden oluşan birliktir. (...) Osmanlı toplumunda devlet ve reaya arasında birlik yaratan iktisadi mantık, bireyin toplum içinde özel ve bağımsız olarak ortaya çıkmasını önlemiştir. Topluluk içinde birey, ancak devlete bağlıdır."
24 ocak kararlarının “güven ve huzur” içinde uygulanması için hazırlanan 12 Eylül Anayasası’nı bugün kaldırsanız, ceza yasalarındaki demokratik olmayan maddeleri silseniz bile yılların biriktirdiği otorite korkusu ve uyumla bizim çağdaşlar hazırola geçmeye her an hazırdır.
Bırakın Yunanistan gibi darbecileri içeri atmayı, Şili ve Arjantin gibi pazarlık sonucu da olsa darbecileri sivil yaşamdan uzaklaştırmayı; bu sinmişlik durumudur ki, artık darbelere bile fırsat bırakmayacak oluşumları - MGK, DGM, RTÜK, YÖK, Başbakanlık Kriz Merkezi - yaşamın içine serpiştirdi .
Dolandırıcı Parsadan bile mesleğinin inceliklerini bu sinmişlik üzerine geliştirmiş. 8 Eylül 1996 tarihli Hürriyet Gazetesi’nde gazeteci soruyor: ”Askeri yönetimde çok riskli değil mi?" Parsadan yanıtlıyor: “Çok riskliydi. Ama bakın ben bu milletin psikolojik olayını çözdüm. Asker deyince akan sular duruyor. Bu yolla hakiki paşalardan bile para aldım.”

Fotoğraflar: (Turing Dergisi, Kasım 1982)

Turing ve Otomobil Kurumu Genel Müdürü Çelik Gülersoy, dergideki anlatımla "parıldayan üniformaların eşliğinde" Turing'e ait Malta Köşkü'nün (Yıldız Parkı) denetiminde...

2012-01-30T02:12:00.001-08:00

AYKAN SEVER ARJANTİN'DEN BİLDİRİYOR

Darbe Zenginleri de Hesap Vermeli

http://bianet.org/bianet/dunya/135798-darbe-zenginleri-de-hesap-vermeli

2012-01-30T02:12:00.000-08:00

“12 Eylül Darbesi Mağdurlarından TÜSİAD’a tazminat davası”

Yukarıdaki başlığın bir gazete manşeti olarak atıldığını aradan yüz yıl geçse görür müyüz bilemem.
Çünkü, bugün sayıları gittikçe artan mağdur anlatılarına dikkat edin darbenin belgesi, tanıklığı, öyküsü öne geçiyor. Çoğunluk, çektiği acının kimin cebine, kasasına yaradığını düşünmek bile istemiyor.
Patronlar patronu Halit Narin’in “Şimdiye kadar onlar güldü, şimdi sıra bizde” sözü bile öfkelerin öfkesini sermayenin, paranın birleşik güçlerine çekemiyor.
Vehbi Koç’un Kenan Evren’e yazdığı kıdem tazminatlarının fazlalığından şikayet eden kişisel mektuplarını anımsayın. Kenan Evren’in “çöpçüler bile bizden fazla para alıyordu” sözünü aklınıza getirin boşuna..
Bu durumda “İnsan Hakları Savunucuları”ndan, “68’liler”den, “78’liler”den, “darbecilerden hesap soracaklar”dan, Taraf Okurları Derneği’ni oluşturan “vicdan sahipleri”nden doya doya sermaye düşmanlığını benim gibi boşuna beklersiniz.
Siz şiddet ile piyasa, 12 Eylül ile 24 Ocak Kararları arasındaki bağlantıyı kurmaktan uzak durursanız o zaman bugün olanlar olur; özellikle 12 Eylül 2010 referandumundan önce başlayarak artan “mağdur öyküleri” Zaman, Türkiye, Bugün, Radikal, Taraf Gazetelerinde sol, sosyalist basını aratmayacak sayıda yer alır. Bu öykülere; bugünlerde darbenin küresel ganimetlerini taze taze yiyen TÜSİAD, MÜSİAD ve TUSKON örgütlerine bağlı işadamlarının Afrika, Ortadoğu, Asya seferlerinin haberleri eşlik eder.

Zaman zaman gazetelerde soykırım kurbanlarının dönemin büyük şirketlerine açtığı tazminat davaları haberleri yer alır. Nazilerin uyguladığı şiddete şirketlerin nasıl yardım ve yataklık ettiklerini, dönemin koşullarından dev tekellerin nasıl yararlandıklarını bu haberlerde öğreniriz.
Şimdi bize dönelim.
Büyük bankaların yönetim kurullarına yerleştirilen darbeci askerleri ve bu bankaların listesini anımsatmaktan vazgeçtim. TÜSİAD’a tazminat davası açılmasını yüz yıl beklemeye zor da olsa hazırım.

Ancak; örnek, simge, ders, başlangıç olsun diye, Kenan Evren’in Resim Sergisi’ni Akbank Galerisi’nde açan, bankanın koleksiyonuna resim alan Sabancı Holding’e, Nişantaşı’ndaki mekanını Kenan Evren’e açan Bali Sanat Galerisi'ne, burada Evren'i övgüyle karşılayan ve sergiden resim alan Belediye Başkanı Mustafa Sarıgül’e, 2002 yılında ABD’de bir üniversitede Kenan Evren Kürsüsü’nü açan DSP’nin Kültür Bakanı Mustafa İstemihan Talay’a, 1998 yılında Marmaris’de Sea Club açılışında Kenan Evren’e 80.yaş partisi sürprizi hazırlığı yapan şebekenin içinde yer alan Emel Sayın’a, Zonguldak’a davetli gelen Kenan Evren’in yemeğinde derlenip toplanan her kafadan sağcı-solcu 300 seçkin kişiye darbeyle ilgili suç duyurularında yer verilemez mi?
Bugün bile “suçu ve suçluyu övmek” gerekçesi ile taşınan fotoğraflara, toplantılarda yapılan konuşmalara kadar devlet iz sürerken, “mağdur anlatıları” darbenin ganimetlerini paylaşanların siyasi taktiklerine malzeme oluyor.
4 Mayıs 2011
http://www.sendika.org/

2012-01-22T11:43:00.000-08:00

12 Eylül’ü sadece acı üzerinden dillendirmeye çalışırsanız ne olur?

AKP’nin gazetelerdeki tam sayfalık “evet” reklamlarından birine bakıyorum. Cümlelerin çoğu mağduriyet ve hesap sorma üzerine. Sol’un, sosyalistlerin, insan hakları söyleminde bulunanların sözcükleri bu reklamları dolduruyor neredeyse.

Bedavasından bizim çaycıya gelen Zaman, Türkiye, Bugün gazetelerinin orasına burasına yerleştirilen Diyarbakır Cezaevi haberleri ve işkence görüp "evet" demeye hazırlananların öyküleri pek moda.
Aynı reklamlarda, haberlerde, öykülerde; zorsuz, şiddetsiz gerçekleşmeyecek yeni dünya düzeninin serbest piyasa programıyla, yani 24 Ocak kararlarıyla ilgili sızlanma, öfke yok.
Devrimcilerin, eziyet çekenlerin, insan hakları için çaba sarfedenlerin çoğu sözlerinde, yazılarında olduğu gibi.
Bu şuna benziyor; örneğin, parasal gücümün artışı önünde engel olarak gördüğüm size silahlı adamlarımı gönderiyorum, eziyet ettiriyorum. Siz; eziyeti, eziyeti yapan adamları dillendiriyor, yazıyor, çiziyor, bu işi yapanın yanında kalmayacağını haykırıyorsunuz. Adamları gönderen benim hakkında ise ses seda, tanım, tarif, tartışma, öfke yok.
Bu işte bir terslik yok mu?
Darbeler konusunda soldan yazılmış yazılara, kitaplara bakın en iyimser haliyle yüzde doksanı mağduriyet üzerine. Üniformalı, tanklı, tüfekli silahlı adamları görevlendiren örgütlü sermaye gücünü dillendiren insan sayısı o kadar az ki.

12 Eylül Darbesi’nin sabahında yan komşum emekli albay ”askerler ekonomiden anlamaz, anlayan birini bulurlar” demişti. Demekle kalmamış, darbeden kısa bir süre önce Yapı Kredi Bankası’nda iyi bir toplu sözleşme yapan DİSK’li sendikacılara kızgınlığını belirtmişti.
Askerler, yani silahlı adamlar sermaye gücünü temsilen Özal’ı buldu. Özal da, silahların güvencesinde, o güne kadar kazanılmış sendikal hakların hakkından geldi.

Çok değil, darbeden kısa süre sonra, 18 Kasım 1980 tarihli Milliyet Gazetesi Başyazısı’nda yer alan patron örgütlerinin istemlerine, çoğu bugün gerçek olan şu “olağan satırlara” bir göz atın:

“...24 ocak kararlarının eksik yönlerinin 12 Eylül iktidarı tarafından tamamlanması beklenmektedir. Yani KİT’ler ıslah edilmeli, vergi reformu yapılmalı, endüstriyel ilişkiler sosyal adalet ve barış ilişkileri ışığında düzenlemelidir. Ekonomi liberalleştirilmeli, yabancı sermayeye kolaylıklar tanınmalı, devletçilik ancak zaruri hallerde başvurulacak bir uygulama olmalıdır. Ekonomi yeniden yapısallaştırılırken, dünya ekonomisi ile kaynaşmaya geçilmelidir. Çağdışı kambiyo himayeleri bırakılmalı, adım adım Türk lirası konvertibiliteye itilmelidir. Bütçenin açık finansmanından vazgeçilmeli, para basımına siyasi müdahalelerden vazgeçilmelidir. Gereksiz istihdamla devlet kadroları şişirtileceğine işsizlik sigortası ile gerçekçi bir sosyal güvenlik sistemine gidilmelidir. Tutarlı ve kanımızca ülke için yararlı olan budur.”

Bu satırlar yeterli değilse alın size Rahmi Koç’un, 26 Ocak 1982 tarihli Cumhuriyet Gazetesi’nde yer alan sözleri:

“12 Eylül harekatından önce herşeyi demokratik bir sistem altında yapmak zorundaydık. Bu da karar almak, yasa ya da yönetmelik çıkarmak için aylar geçmesini gerektiriyordu. Yani herşey güç ve uzun zaman içinde gerçekleştiriliyor, herşeye politik açıdan bakılıyordu. Ekonomik yaklaşım hep arkadan geliyordu. Askeri yönetim altında fark, alınan kararların parlamentodan geçmesi gibi bir zorunluluk olmadığından çok hızlı hareket edilebiliyor. Ve üstelik askeri yönetim yanlış yapsa bile bunu kısa sürede düzeltebiliyor.”
Bu satırlar da yeterli değilse alın size “Para-Şiddet”, ”Ekonomi-Silah”, “24 Ocak-12 Eylül” ilişkisini özetleyen ABD eski Ankara Büyükelçisi’nin görüşleri:
Robert Komer 1981 yılında Yankı Dergisi’nde soruları yanıtlarken samimi, açık sözlü ve biraz şaşkın: ”Askerler beni şaşırtan bir tutumla serbest pazar ekonomisini onayladılar. Bu çözüm genç ve yetenekli uzmanlarca Demirel’e önerilmişti. Bunlar acı ilaçlardı. Bu programı Demirel hiçbir zaman uygulayamazdı, çünkü gerekli kanunları çıkaracak meclis çoğunluğu yoktu. MGK; Turgut Özal’ın yerinde kalmasını hatta başbakan yardımcılığı vererek daha yetkili yere gelmesini söyleyince bundan çok etkilendim. Çok isabetli bir iş oldu. Onu zor politikasında desteklediler. 12 Eylül olmasaydı bu programla ilgili önlemler alınamazdı. Bu konuda generallerin payı çok büyük.”

Anımsayın; Çağan Irmak’ın “Babam ve Oğlum” filminde milletimizin gözyaşı sel olup aktı, yapımcının kasasında iyi de para birikti.
Bizim millet; acısını dramatikleştirerek sevilme, sayılma ihtiyacını karşılama peşinde olmasın; düzeni, bulunduğu ortamı karşısına alıp açıkta kalmaktan korkuyor olmasın?

4 Eylül 2010 http://www.zonguldakbilgi.com'da/ yayınlandı

--------------------------------------------------------------

Psikiyatrist Cemal Dindar'la yapılan aşağıdaki uzun söyleşiyi kaçırmayın :

http://www.sendika.org/yazi.php?yazi_no=32650

2012-01-07T04:04:00.000-08:00

Bienal’e ‘isimli’ bir protesto:

“Emrinize amadeyim Paşam!”

Koç Holding’in kurucusu ve sahibi Vehbi Koç’un

3 Ekim 1980’de Kenan Evren’e yolladığı mektuptur:

“Yakalanan anarşistlerin ve suçluların mahkemeleri uzatılmamalı ve cezaları süratle verilmelidir. Polis teşkilatı teçhiz edecek ve onu kuvvetlendirecek imkânlar genişletilmeli, gerekli kanunlar bir an önce çıkarılmalıdır. İşçi-işveren ilişkilerini düzenleyecek olan kanunlar asgari hata ile çıkarılmalıdır. Bazı sendikaların Türk Devleti’ni ve ekonomisini yıkmak için bugüne kadar yaptıkları aşırı hareketler, göz önünde bulundurulmalıdır. DİSK’in kapatılmış olmasından dolayı bir kısım işçiler sendikal münasebetler yönünden bekleyiş içindedirler. Militan sendikacılar bu işçileri tahrik etmek ve faaliyeti devam eden sendikaların yönetim kadrolarına sızarak davalarını devam ettirmek niyetindedirler. Bu durum bilinerek hazırlanacak kanunlarda gerekli tedbirler alınmalıdır. Komünist Parti’nin, solcu örgütlerin, Kürtlerin, Ermenilerin, birtakım politikacıların kötü niyetli teşebbüslerini devam ettirecekleri muhakkaktır, bunlara karşı uyanık olunmalı ve teşebbüsleri mutlaka engellenmelidir. Zatıalilerine ve arkadaşlarınıza muvaffakiyetler temenni ediyorum. Emrinize amadeyim. “

http://hippikiz.com/tag/kamusal-sanat-laboratuvari-bienal-manifestosu/

http://homur.blogspot.com/

2011-05-29T14:10:00.000-07:00

“İnsan Hakları Savunuculuğu” bir meslek midir?

1990’lı yılların ilk yarısında İFSAK’ın “huzur dolu” ortamına dayanamayıp soluğu İnsan Hakları Derneği İstanbul Şubesi’nde aldım. Üye oldum. Kültürel Haklar Komisyonu’nda çalışmaya başladım. Yetişebildiğim her eyleme fotoğraf makinemle koştum.
Cumartesi Anneleri'nin oturma eylemi yeni yeni başlamıştı. Hürriyet Gazetesi’nin Demir Kelebek’i Çiller görev başındaydı. MGK toplantılarından sonra gazete haberlerine yansıyan “bunlara yardım eden işadamları, gazeteciler var” haberleri; kürt işadamları ve kürt gazeteciler için ölüm emirleri yerine geçip uygulanıyor, dönemin Kültür Bakanı Fikri Sağlar, o yıllarda devletin yapısını öğrenmeye çalışıyordu. Bakanlığın "İnsan Kitap Okur" kampanyası alıp başını giderken TÜYAP Kitap Fuarı'nı polis basıyor, Fikri Sağlar üzülüyordu.
İHD’nin Tünel’deki, daha sonra İstiklal Caddesi'ndeki yeni binası mağdurların sığınakları, cinayet şebekelerinin izini süren mücadeleci insanların, gerçeğin peşindeki gazetecilerin barınağı olmuştu.
Dernek yöneticilerinin sözleri, basın açıklamaları “Biz İnsan Hakları savunucuları” tanımı ile başlıyor ve bitiyordu. Başlangıçta bu tanım umut veriyordu. Sonra sonra bu tanım altında, politik kimliği belirsiz, duyarlılıkları hal ihlalleri olan, bu yolda eziyeti, ölümü de göze almış bir topluluk gözümde canlanmaya başladı. Sanki bir meslek topluluğu veya meslek odası mensubuydu bu “insan hakları savunucuları”.
Bu tanıma zamanla “aktivist” sözcüğü de eklenince bu işte bir terslik var demeye başladım. Sonra, Türkiye İnsan Hakları Vakfı’nın, insan hakları ihlallerinin sayılara dönüşmüş şeklini barındıran kalın yıllıklarını görünce "bu bir iç savaş” dedim. Vakfın, ruhsal tedavi merkezleri olduğunu öğrenince “buraları küçük birer sahra hastaneleri sanki”, dedim.
Bu bir savaş, şiddet ise, bunun parasal, ekonomik nedenleri de olmalıydı.
Ama hak savunucuları “resmi ideoloji” “devlet terörü” söylemi altında sürdükleri eleştirinin dışına bilerek, arzulayarak taşmıyorlardı sanki. “sınıf”, “mülk”, “sömürü”, “zengin” sanki ayıplı sözcüklerdi. İHD toplantılarında ve genel kurullarında sadece bir avuç sosyalist muhalif bu sözcüklerle cümle kurabiliyordu. Hak savunucuları meslek kuralı gereği uluslararası bir anlaşmayla kendilerini bağlamışlardı sanki. Terörü kabul edilen devletin "sınıfı"nı açıklayan çıkmıyordu. “zengin-fakir” çelişkisine değmeden, ara yerde (tampon bölgede) hak savunuculuğu hareketinin daha güvenilir olabileceğine inanmışlardı.
Daha güvenilir olabilir, vicdanları acıtabilirsiniz. Ancak, mücadeleyi bol miktarda "hak savunucuları" ve "aktivistlerle" doldurur, hak aramayı zaman zaman ilgilenilen "vicdan işi"ne dönüştürür, bu arada Adam Smith’i ve Joel Bakan'ı güldürürsünüz.
Çünkü, "şirket" isimli kitabını yeni bitirdiğim J.Bakan "şirketler devlet olmadan var olamazlar, piyasalar da öyle" derken, yaşadığımız ekonominin kurucu babası A.Smith çok önceleri, utanıp sıkılmadan; “yasalar ve hükümet yoksulları ezmek ve eşitsizliği sürdürmek için zenginlerin bir çeşit dernekleşmesi olarak görülebilir” demiş.
Derneğin (devletin) şiddet ve yasadan oluşan araçlarına direnip diklenirken, zengin-yoksul sözcüklerinden, sömüren-sömürülen çelişkisinden, devlet-şirket bağlantısından uzak durmak insan hakları mücadelesinde bol delikli kovayla su taşımaya benzemiyor mu?
30 Mayıs 2011

2011-05-21T06:04:00.000-07:00

Morrison Süleyman

Varsa vardır, yoksa yoktur.
Azsa azdır, çoksa çoktur.
“Va mı başka izah tarzı”
Açsa açtır, toksa toktur”.
Tonguç

Yıllar önce, 2007’de İstanbul’da sahaflarda Tonguç Yaşar’ın E Yayınlarından çıkan “Sülüname” başlıklı Karikatür Albümü''nü bulmuştum. 1969 baskılı albümün 96 yaprağının tamamı Süleyman Demirel üzerine. Bazı karikatürlerin hemen yanında taşlamalar var. Meğer bu albüm, Karikatürcüler Derneği tarafından 2005 yılında yeniden, aslına uygun basılmış.
Çizgilerin tamamı ABD, NATO, Dolar, para dolu çuvallar ile kavramsallaştırılmış. Yani, bir köy okulunda okuyan Süleyman Demirel’in iç ve dış politikadaki tutkularının ana hatları çzilmiş.
Demirel, 1962 yılında aktif siyasete başladığına göre; bu kitap ve sanatçısı başımıza gelecek felaketleri çok önceden haber vermiş.
Süleyman Demirel yaklaşık 40 yıl siyasetin içinde, 12 yıl başbakanlık, 7 yıl Cumhurbaşkanlığı yapmış. Demirel’in daha siyasetin başında peşine takıldığı tutkularını Tonguç’un açığa çıkarmasına karşılık Demirel demek ki, 20 yıl bu memleketin, hepimizin en tepesinde sorumlulukları olmuş.
Olmuş da ne olmuş, sanatçı felaketi göstermiş de ne olmuş?
Cumhuriyet Gazetesi’nin son yıllardaki gözdesi olmuş.
Leyla Tavşanoğlu’nun tam sayfalık Pazar Söyleşileri'ni bilirsiniz. Bunlardan dördü Süleyman Demirel’e ayrılmış. Bu sayfalara her denk geldiğimde “bu nerden çıktı, biri bizimle kafa buluyor” kaygısına , “bu gazetenin canı yine devlet çekiyor” yargısına kapıldım.
Söyleşi yılları 2006, 2007, 2008, 2010. Daha fazlası var mı bilemem. Biraz araştırdım bulamadım. Yıllara göre sıralarsam Demirel’in sözlerinden yapılan başlıklar şöyle;

“Türkiye’de irtica var”, 2006

“Halk kötüyü sandığa gömer”, 2007

“Yolsuzluklar hükümetin sonu olur”, 2008

“Devleti zaafa uğrattılar” 2010

Gördünüz mü; Tonguç yıllar önce ne anlatmış, biz ne yaşamışız, Cumhuriyet Gazetesi’nin mutfağını ve yönetimini çekip çeviren sözde aydınlanmacı , sözde emperyalizm karşıtı güçler ne anlamış.
Bu söyleşilerde; Demirel’in en yetkili ve o kadar da sorumlu olduğu dönemler mi sorgulanmış, didik didik edilmiş, hayır. Gazetenin politik beklentilerine yönelik sorular sorulmuş, yanıtları alınmış.
Belleğimizdeki şu çağrışım noktalarına değinilmemiş:

Milliyetçi Cephe, Komando Kampları, Faruk Sükan, Ali Elverdi, Terzi Fikri, Abdi İpekçi, 1 Mayıs 1977, Madımak Oteli, Amerikan Üsleri, Cumartesi Anneleri, Mehmet Ağar, 1960 Anayasası, Kanlı Pazar, Deniz Gezmiş, Yahya-Şevket Demirel, Aile Fotoğrafı, Komünizmle Mücadele Dernekleri, Kemal Ilıcak, SEKA Fidanlığı, DYP-SHP Koalisyonu, Bedri Baykam, Klasik Müzik, 1969 Büyük Depremi, 21.Dünya Felsefe Kongresi.

2007 yılında bir başka karikatürcümüz Tan Oral “Demirel ve Demokrasi” başlıklı sergisini Ankara'da açar. Demirel de sergiye uğrar. Tan Oral ile birlikte kahkahaya boğulmuş fotoğraflarını gördüm, kızdım, “biri bizimle yine kafa buluyor”dedim. Sergi haberlerine bakılırsa Tan Oral pek mutlu. Karşısında; çizilenlere kızmayıp dava açmayan bir siyasetçi bulmuş.
Demirelle ilgili haberler, içinde sempati ve sevecenlik de barındıran “mücadele adamı” tanımı da içerir. Kiminle mücadele ettiğini CHP ve AKP tipi solcusu, demokratı, liberali de çok iyi bilir.
Bağımsızlığını yitirmek, günü kurtarmak uğruna “kötü babayı”, “iyi baba” gibi kabullenmek, kötü çağrışımları kafadan uzak tutmak birey psikolojisinin konusu olsa da, politik yaşam toplumsaldır. Kişilerin tarihi toplumun algısını, ruhunu, ilişkilerini, politikasını da belirler.
*
Sülü sülü sülümüz
Amerikan gülümüz
Senden davacı olur
Dirimiz ve ölümüz

Tonguç
...
Mayıs 2011

2010-09-03T13:43:00.000-07:00

Aman ne güzel,

12 Eylül’ün ekmeğini ye, suyunu iç…

12 Eylül’ün sabahı… Radyoda bildiriler okunuyor. O zamanlar İstanbul Akatlar'daki evimizin balkonuna çıktım. Asfaltta cemseler dolanıyor. Baktım, yan komşum emekli albay da balkona çıkmış. Birbirimize bakıştık, albay “Askerler ekonomiden anlamaz, anlayan birini bulurlar” dedi.

Albayın tam dediği oldu. Metal İşkolundaki İşveren Sendikası MESS’in başkanlığını yapan, Süleyman Demirel’in para işlerindeki akıl hocası Turgut Özal, darbeci askerler tarafından özel olarak seçilir.

Uluslararası Para Fonu'nda ve Dünya Bankası’nda yetiştirilip terbiye edilen ötekiler gibi; 27 Mayıs 1960 Darbesi’nin para işlerine bakmak için seçilen Kemal Kurdaş gibi, 12 Mart 1971 Darbesi’nin para işlerine bakmak için seçilen Atilla Karaosmanoğlu gibi, yaklaşık on yıl önce Dünya Bankası’ndan çağrılan Kemal Derviş gibi…
Basitin basiti; bu iş para ve silah işi yurttaşlarım.
İndirgemenin indirgemesi; silahlar, tanklar, özel eğitimli işkenceciler, Mamak Cezaevi, Selimiye Kışlası askerden; para işleri TÜSİAD ve Dünya Bankası uzmanlarından…
Sosyal Demokratların, CHP’lilerin “milletin adamları” Adnan'a, Turgut’a, Recep’e kızmalarına sakın ha kanmayın!
Kurdaş, Karaosmanoğlu, Derviş çağdaşlık, laiklik elbisesi üzerlerine en çok oturan adamlardı.
Anımsatayım; 12 Mart Cunta Hükümeti’nin Başbakanı Nihat Erim'in “Tepelerine bir balyoz gibi inilecek” sözünü etme gücüne ulaşmak için istifa ettiği parti CHP idi.

Şair, yazar Talat Halman, Cumhuriyetin İlk Kültür Bakanı ünvanını, 12 Mart Darbe Hükümeti’nin Bakanı olarak; bir zamanlar Rektörlük de yapan Türkan Akyol, Cumhuriyetin İlk Kadın Bakanı ünvanını 12 Mart Darbesi’nin hükümetinde Sağlık Bakanlığı yaparak kazandı. Talat Halman, 12 Eylül Darbe Hükümeti tarafından yeniden göreve çağrıldı ve Birleşmiş Milletler’e Kültür Elçisi olarak gönderildi.

Yani bu iki darbe; batılılaşmanın, çağdaşlaşmanın, medeniyetleşmenin simgesi olsun, diye bu iki ismi bilerek, arzulayarak içine aldı.

Çevirileri, şiirleri, kitapları bol; duygu ve kültür adamı Talat Halman’ı utancından sokağa çıkamayacak bir duruma getirdiğimiz, itibarını sıfırladığımız zaman darbelerin acısı bir ölçüde azalacak bana sorarsanız.

13 yıl önce Kenan Evren’in yolu nedense bizim kente düşer. Valinin davetlisi olarak 11 Kasım 1997’de Zonguldağa gelir. Deniz Kulübü’nde şerefine bir yemek verilir. 120 kişi davet edilir, “Zonguldak Sevdalıları”nın aşırı çoşkusu ile sayı 300’ü bulur. O yılların CHP yöneticisi Harun Akın ve arkadaşları da yemeğe katılır. SİP, ÖDP ve Emek Partisi, “Demokrasi Platformu’ndan bile bu yemeğe katılım var” diye yırtınır. Bu haber yerel Susma Gazetesi’nde yer alır. Cunta Reisi’nin yemeğine katılmak yatırımcı erkekler dünyasında ayıp sayılmadığı için gelen günlerde Harun Akın CHP’den milletvekili bile olur.
Yazının başında emekli albaydan söz ettim. Bir konu, bu yazının özü eksik kalmasın.

Darbeden az zaman önce DİSK’e bağlı Bank-Sen, Yapı Kredi Bankası’ndaki toplu sözleşmesini çok iyi bir ücretle bitirmişti. Albay, sanki para kendi cebinden çıkacakmış gibi bu ücreti darbenin sabahında nefretle andı. Çocukluğu yoksulluk içinde geçen Kenan Evren’in “çöpçüler bile bizden çok kazanıyordu” demesi gibi.
Basitin basiti, kısacanın kısacası bu iş para ve silah işi yurttaşlarım.
24 Ocak parayı, 12 Eylül silahı işaret eder.
Turgut Özal sermayeyi, Kenan Evren NATO terbiyesi almış askerleri işaret eder.
TÜSİAD kapitalizmi, NATO kapitalizmin yerinde duramayan hali olan emperyalizmin ulus üstü ordusunu işaret eder.
Ben, yönümü şaşırmamak için 24 ve 12'yi; bu iki işareti birbirinden ayırmamaya çalışıyorum.

5 Ağustos 2010

2010-06-24T05:12:00.000-07:00

HAREKETSİZ KALARAK ÖLDÜRMEK: MADIMAK
Sivas’da, Madımak Oteli’nin merdivenlerinde bekleyen insanlarımızın fotoğraflara yansıyan yüz ifadesi aklımdan çıkmıyor.
Kendimi onların yerine koymak zor olmadı. Çünkü, İnsancıl Dergisi ile Sivas’a giden ekibin içinde ben de olacaktım.
Oteldekiler; tam 8 saat beklediler. Beklenen, şenliklere bu insanlarımızı davet eden, şenlikleri destekleyen yöneticilerin emrindeki güvenlik birimiydi. Oteldekiler, kent yöneticilerinin ve Sivas kentinin resmen konuklarıydı.

***
Ahmet Koçak, Alev Yayınlarından çıkan “Onlar Işık Oldular” isimli kitabı 2003 yılında yayınladı. Bir ikisi dışında olayları doğrudan yaşayan 26 tanığa yer verdi kitabında. Onlardan birkaçını paylaşmak için seçtim;

“Bize ayrılan Madımak Oteli, Sivas’ın tam ortasında, Belediye ve Vilayet binalarına yüz metre” (Şükrü Günbulut)

“Ve o gün Cumhurbaşkanlığı koltuğunda oturan Süleyman Demirel utanmadan diyor ki, ”polisle halkı karşı karşıya getirmedik.” (Arif Sağ)

"Başka bir zulüm, ”bu işi çok abartıyorsunuz, bu ülkede bir futbol maçında bile bu kadar insan ölüyor ” diyen Mesut Yılmaz’ın iğrenç yorumudur.” (Arif Sağ)

"Aziz Nesin telefonda o dönemin Başbakan Yardımcısı Erdal İnönü ile görüştü, atılan taşların sesini dinletti. Arif Sağ kimi milletvekillerine ulaştı” (İlhan Cem Erseven)

“Aziz Nesin bir bahane. Aziz Nesin’i öldürmek o kadar zor değildi. Daha önce kültür merkezinde konuşmalar yaptı, insanların arasında gezdi, kitap imzaladı.” (Ali Baştuğ)

“Dönemin kamu görevlileri (Cumhurbaşkanı, Başbakan, İçişleri Bakanı,Vali, Emniyet Müdürü, MİT Bölge Müdürü, Belediye Başkanı,Tugay Komutanı, v.b) kusurları ve ihmalleri nedeni ile soruşturulmamıştır.” (Kazım Genç)

“Biz çaresiz, Erdal İnönü’nün sözüne inanarak içerde oturduk. Bu söze güvenmezsek en azından biz kendimizi orada yanmaya mahkum etmezdik. Dışarı atılırdık. Bize vururlardı, kafamızı kolumuzu kırarlardı, ölenler bile olurdu. Ama belki bu kadar çok sayıda can yanmazdı. Erdal İnönü, sözleriyle bizi otelde yanmaya mahkum etti.” (Makbule Çimen)

***
Yıllar sonra, Erdal Atabek’in “Beyaz Balinayı Sevmek” isimli kitabını okurken şu satırlara denk geldim:
“Dışarı çıkınca parçalanmak, içeride kalınca yanmakla karşı karşı karşıya kalsaydınız ne yapardınız? Ben bilmiyorum, ama siz biliyor musunuz Süleyman Demirel? Siz biliyor musunuz Tansu Çiller? Ya siz Sayın İçişleri Bakanı? Siz, Erdal İnönü? Bunu bildiğinizi sanmıyorum. Ama görevlerinizden ayrılmayı bilmeniz gerekiyordu. Görevlerinizden ayrılmak elbette yeterli değil, bu olayı önlememiş olmanın hesabını da vermeniz gerekiyor.”
…
"Burada hareketsiz kalmak infaz emrini vermektir.”

Yurttaşların can güvenliğinden sorumlu olan Demirel, Çiller ve İnönü -en azından- “görevi ihmal ve kötüye kullanma, tedbirsizlik ve ölüme sebebiyet vermek” nedeniyle yargılanabilirlerdi. Burjuva hukukunun bu en temel, en basit noktasına kafayı takmadığımız, küçümsediğimiz için 2 Temmuz anma törenlerine SHP’lisi, CHP’lisi suçluluk hissetmeden tören icabı huzur içinde geliyor.

***
İsmet İnönü; 6-7 Eylül olaylarından sonra 12 Eylül 1955’de TBMM’de, CHP Meclis Grubu adına yaptığı konuşmada bakın ne demiş;
“Cemiyet hareketlerinde taşkınlık çıkabilir. Bunlar birtakım zararlara da meydan verebilir. Ancak, bu hareketler vatandaşı koruyan kanun kuvvetlerinin kudretli müdahalesi ile karşılanır. 6-7 Eylül hadiselerinin çok hazin tarafı, tecavüz edenlerin çoşkun hissiyat ile kendini kaybetmişler halinde değil, adeta hiçbir mani karşısında bulunmayan rahatlık ve kolaylık içinde işlerini gören insanlar olarak görünmeleridir”
Aziz Nesin’in, Salkım Salkım Asılacak Adamlar isimli kitabından aldığım bu sözlerden anlaşılıyor ki, İsmet İnönü muhalefette olmanın huzuruyla gerçeği dillendirmiş. İnönü yaşasaydı; 2 Temmuz 1993’de yine muhalefette olsaydı “Madımak’ı yobazlar yaktı” diye işin içinden sıyrılmazdı.
Ahmet Koçak’ın kitabında yer alan tanıkların anlattıklarını kafamda canlandırdığım zaman korkuya kapıldım, 8 saat hareketsiz kalarak oteldekileri öldürmüşler, yargısına vardım.
Sıradan bir kamu görevlisi yüzünden canınız yansa, kızgınlığınızı yansıtırsınız. Örneğin, bir doktor hatası nedeniyle yakınınız sakat kalsa o doktorla ilişkinizi kesmez misiniz? Hak arayışına girip hukuku zorlamaz mısınız? Durum siyasetin güç ilişkilerine, büyüklerine sıra gelince neden böyle olmuyor. CHP, SHP ve benzerlerinin saygınlıklarında neden düşme olmuyor?
Bu partilerin yöneticileri doktor, örgütleri hastahane olsaydı; siz CHP, SHP, DSP üyeleri yine hastanızı bu doktorlara, hastahanelere taşır mıydınız?
Sorun bizim tarafta; faydacılığın günübirlik hazzı, tedavisi, siyasi getirisi uğruna unutmaya, dönemine göre girilip çıkılan toplumsal ilişkilere razı mıyız; ya da sorumlu tutmaya, sorumluluk almaya hazır mıyız?

23 Haziran 2010

29 Haziran 2010 www.sendika.org
23 Haziran 2006 tarihli Demokrat Çaycuma Gazetesi'nde yayınlanan yazının gözden geçirilmiş şekli

2010-06-24T01:06:00.000-07:00

HADİ FİKRİ SAĞLAR MADIMAK'I ANLAT !

Birgün Gazetesi Yazarı Özgür Mumcu’nun bir açıklaması 28 Ocak 2010 tarihli Birgün’de yer aldı.
NTV’de; Başbakan’ın “sis perdelerini araladık” sözüne karşılık; Özgür Mumcu’nun;“Hükümet önce kendi dönemindeki işlenen cinayetleri, Hrant Dink cinayetini çözsün” dediğini bu haberde öğrendim.
Yine bu haber sayesinde, Özgür’ün, Uğur Mumcu’nun oğlu olduğunu öğrendim, sevindim.
Bu haber, Fikri Sağlar’ın, Birgün’deki makalesinin hemen üstünde yer aldı.
Sanki, Özgür Mumcu; Fikri Sağlar’a da ne yapması gerektiğini anımsattı.
Fikri Sağlar, Kültür Bakanlığı yaptığı dönemi, yani siyasi sorumluluğunu tartışmaya açmıyor. 2 Temmuz’da Sivas’da neler olduğunu uzun uzun yazmıyor, kendi döneminde yaşanan acılardaki payına dokunmuyor.
90’lı yıllarda, Fikri Sağlar’ın Kanal 6’daki anlatımında duyduğum bir sözünü unutmadım: “devletin yapısını öğrenmeye çalışıyoruz”
Fikri Sağlar; bu yapıyı uygulamalı öğrendi, öğretti, şimdi başımıza uzman kesildi.
İktidar olduğu dönemin sorumluluğunu silerek, bilincini bölerek savunma yapıyor, ruhsal olarak kendini karantinaya alıyor.
Her erk; yerinde duramayan siyasi erkek gibi, rol aldığı dönemi, sorumluluğu yıkıyor; kendine yeni rol kuruyor.
Oynuyor.

22.Haziran.2010 Fotoğraflar: Mehtap Yücel - Mehmet Özer

Yazının Haberi ve Söyleşisi:

http://www.birgun.net/actuel_index.php?news_code=1264677370&year=2010&month=01&day=28

Madımak’ta kardeşini yitiren oyun yazarı Serdar Doğan 29 Haziran 2009 tarihli Milliyet'e anlatıyor:
“Ama Sivas sonrası hiç konuşmuyor olmasının ne anlama geldiğini hâlâ çözemedik. Susurluk Komisyonu’nda yer aldı, dosyalar hazırladı, binlerce kez Susurluk paneli verdi, yetmedi dizisini yaptı, ama ne hikmetse Sivas hakkında 16 yıl boyunca tek kelam etmedi.”

http://www.tihv.org.tr/index.php?Devrim-Sevimay-aEoeSivas-KatliamAE-Aoezerine-Serdar-DoAEYanaEla-SAyleAYiaE

2010-04-10T09:47:00.000-07:00

Anımsamak: "İyi Adam"
"70’li Yıllar/Bir Kesit" Fotoğraf Sergisi'nin derlemesini yaparken "anımsamak" üzerine düşünmeden olmazdı. Dönemin derlenen fotoğraf, gazete, dergi ve kitapları öncelikle benim bütünlüğümü korumama yardımcı oldu. Yaşamımın gönüllü bölümündeki yanlışların yinelenmesini önledi, zorunlu bölümündeki ilişkilerin eleştirisine ise açık olma, eleştiri sahiplerine küsmeme sabrını pekiştirdi.
Psikoloji kitaplarının yazdığına göre kişisel tarihlerinin korunmasız/savunmasız yaşlarında yakın çevre tarafından hırpalalanları "uzmanlar" o günlere yeniden götürürlermiş. Gerilimi azaltmanın bir yolu olarak başvurulan parçalanmışlığın yeni değerlendirmelerle giderilmesi için...
Derlenip saklanan, arada bir karıştırılan malzemeler unutmayı engeller, geriye gidişlerde kılavuzluk yapar. Kitabın birinde çatı aralarında ev eşyası biriktirmenin artık kalmadığını yazar. Çatı arasında, çekmecelerde, dosyalarda biriktirilenler, iyi-kötü anıları birbirinin vazgeçilmez tamamlayıcısı olarak tekrar tekrar değerlendirmenin, sorgulamanın aracısı olur. Sahaflar, müzeler, arşivler biriktirmenin öteki araçlarıdır.
Bütünlüğümü korudu dedim; diyalektik felsefenin, doğu düşüncesinin, hatta psikolojinin peşini bırakmadığı bir kavramdır bütünlük. Bütünlük duygusunu yitirme sürecinde hem-hem de parçalanmasını yaşarız. Yani geçici nevrotik durumlarımız... Çoğunlukla bu durumdaki, zamanımızın "iyi adam"ından üç adet adam (üç hal) çıkarabilirsiniz. Bu halleri ile yalpalaya yalpalaya giden "iyi adam" maddi-manevi rızkını çıkarma endişesiyle zorunluluktan takındığı normal hali ile günlük yaşamını koşuşturma içinde sürdürür. Öteki halleri ise derttir...
En büyük dert, sorumlusu olmadığı kişisel tarihinin acısını yakın çevresinden (eşikten içerisi de dahil) tahsil etmesidir(1). Bu tahsilat için ayrılan o büyük enerjinin (naif kötülüğün), acıların nedeni siyasi güçler şebekesine yöneltilmemesi trajiktir. Örneğin, Ankara’da yazar kasasını fırlatacağı yeri doğru seçen esnafın çevresine yönlendirebileceği enerjisi doğru yerde harcanmıştır aslında. Bu esnafın aile-çevre ilişkileri dertsizdir... Çıldırınca, çoluk-çocuk-akraba-komşu hepsini temizleyen üçüncü sayfa adamının gerilemesi ise minik örnekleriyle çoğumuzun günlük yakın ilişkilerinde kansız yaşanır.

Fotoğraf belge olmanın ötesinde, hem-hemdeci hallerimizde, geçmişteki zor günlerimizi deşip yeniden yüzleşmek için başvurduğumuz aile albümünde aldığı yer ile de fayda sağlar. Toplumsal tarihimizin ortak albümündeki dönem fotoğraflarında, öteki belgelerinde gezinmek, toplumsal ilişkilerimizin yeniden sorgulanıp düzene sokulmasına yardımcı olur(2). Bu gezinmeyi, gözden geçirmeyi sürekli ertelemek "iyi adam"ın çocuksuluğa- feodal gerilemelere fırsat veren mekanlarda adam adama gevezelenip gevşemesi, hayatı kendine yontmanın hınzırca örgütlenmesiyle sürer(3). Kimisi siyasi parti, kimisi eğlence-spor-sanat-medya-sivil toplum piyasası olan bu mekanlar, iş saatleri içinde-dışında sığınılan bildik yerlerdir. Kamusal çocukluğun oyun bahçeleridir sanki... Oyunların hız özelliği buralarda, narsisizmin tüm belirtilerini teşhir eden davranışların körleştiren yarışmacı koşuşturmasına dönüşür. Ayrıca gittikçe kişiselleşen günlük teknolojik aletlerin, çocuksuluğu-bencilliği-rekabeti azdırıp bir sakinleştirici yerine geçtiği bile gözlenebilir bugün.
"İyi adam" delikanlılık ile maskelenmiş korkusu, büyüklere saygı, küçüklere abilik çabasıyla geriye koşar. Bir bakarsınız çağdaş maskeli feodal ilişkiler ayarlanır. Yakın tarihimizde baskıların yaratıcısı olmuş mali-manevi zinde güçlerin çağdaş temsilcileriyle kırıştırarak korkusunu bastırır, güvence arar, dengeleri gözetmekten çılgına döner. Bir zamanlar eziyet gördüğü bürokratik güçler karşısında oğulcu bir tutum alır (babadır, döver de sever de). Saldırganlığın yönü kamusal babadan, yakın çevrede yaşayan eşiti canlılara aktarılır (ödedim-ödeteceğim hali), doğayla olan bağlar bile kesilir. Hayat artık yüzleşilemeyen nedenler, uydurulan gerekçeler huzurunda ölümüne aktarmalı bir yolculuğa dönüşür.
Dönemin muhalifi, yaramazı şimdinin "kadrolu delikanlı"sı olmuştur.
Kayıp "iyi adam"dır, bir kuşağın numunesidir.
Kayıp bizim delikanlıdır.

1 "Hayatımızın ilk dönemlerinden bugüne taşıdığımız alacaklarımızı, yetişkin insan olarak kurduğumuz ilişkilerden tahsil etme hakkına sahip değiliz." (Engin Geçtan / Hayat, Metis).

Geçtan’ın yukarıdaki cümlesi tam da bugünlerde işe yarıyor. Koşullar zorlaştırıldıkça artan gerilimin acısı çevreden çıkarılıyor. Aziz Nesin "Çuvala Doldurulmuş Kediler Zamanı" başlıklı kitabında, İstanbul’da padişahın biri tarafından toplatılan kedilerin çuvallara doldurulmasını örnek alır. Kediler çuvallar içinde adalara taşınır. Nesin, kendi hallerinde arkadaşca gezip tozan kedilerin çuvala girince birbirlerini tırmalamaya başladıklarını biz insanlara anımsatır.

2 1972’de Vietnam’da bir tapınağa napalm bombası atan uçağın pilotu John Plummer, bombadan kaçan kız çocuğunun (Kim Phuc) gazetede yayınlanan fotoğrafını kesip hep cebinde taşımış. Pişmanlık duyan Plummer din adamı olmuş. Artık bir oğlu olan Kim ile 1995’de Amerika’da bir toplantıda yüzyüze gelmişler. Kendini ilk tanıtan John olmuş... (fotobelgesel)

3 "Çözümü olanaksız bir yetişkin sorunuyla karşılaştığında nevrotiğin bir çocukluk çözümüne dönüşü gibi, uygarlık da belirttiğimiz zamanlarda eski bir çözüme, bir zamanlar verimli olan feodalizm ya da otokrasinin altın çağına yönelebilir" (Christopher Caudwell / Ölen Bir Kültür Üzerine İncelemeler / Metis)

Mayıs 2003 > Paralax Görsel Kültür Arşivi'nde Yayınlandı
http://www.hezarfen.net/paralax/054ibrahim.htm

2010-03-03T12:14:00.000-08:00

ALAYI “YAZAR” OLDU,

F TİPİ KİMİN

UMURUNDA ?

Gençliğinde politik örgütlenmelerde hareket halinde olan kent insanlarımızın, arkadaşlarımızın bir bölümü 12 Eylül darbesinden sonra içeri düştüler. Eziyet gördüler, bağımsız yaşamlarından üç-beş yıl alındı.
Sonra; kimi emekli, kimi işçi-memur olarak kaldı, kiminin sıfırdan biriktirdiği işçileri oldu. Kimi yardımseverliğe verdi kendini. Kimi de emekçi-yazar oldu Zonguldak tarihi araştırmalarına yöneldi, yeni kitaplar doğdu. Kimi başından geçenleri yazdı. Roman, şiir, öykü, belgesel, karikatür oldu. Kiminin yerel gazetelerde köşeleri oldu.
Kim dediyse, “alayı yazar oldu”, iyi de oldu.
Keşke, darbeden önce de yazıp, çizme, araştırma çabaları olsaydı. Zonguldak tarihi neleri kaçırmazdı neleri…
Şimdi başka bir keşke yaşanıyor ve şu soruyu sorduruyor: Bugünün cezaevlerinde eziyet görenlerle kim dayanışmaya koşacak?
F Tipi haberleri yeniden çoğaldı çünkü. Son haberinde fotoğrafın üzerine şu başlığı atmış Birgün Gazetesi: “Cezaevleri 12 Eylül’ü Yaşatıyor”.
Anlaşılıyor ki, içerdekilerin dış sese, bize gereksinmesi var.
En çok merak ettiğim, içeriyi gören, tanıyan adamlar içerdekine neden yardım etmez, ya da içeriyi neden unutur?
Yine benzer merakım şu; eli kalem tutan yazarlarımız darbecilerin peşine neden düşmez. Bizim kentten 12 Eylül darbesini bugünlerden bakarak değerlendiren, sorgulayan üç-beş yazı, kitap neden çıkmadı, çıkmayacak?
Bizim kentin kimi yazarları SergiOdası’na uğradıkları zaman heyecanla doğru Zonguldak kitapları bölümüne koşuyor. Sahaflardan düşen yeni (eski) kitap var mı diye…
Anlaşılıyor ki, "uzmanlık" ilgi görüyor. Bir çeşit kendi ölçeğinde, taşra çapında “kariyer” havaları esiyor. Bu arada F Tipi kodesler kimin umurunda...
90’lı yılların başından sonra ülkenin o dönem koşullarının itmesiyle sanat olarak fotoğraftan isteyerek uzak kaldım. Üyesi olduğum dernek içinde (İFSAK) kendimi İsviçre sınırları içindeymiş gibi hissettim çünkü. Hemen çok yakınlardaki İnsan Hakları Derneği İstanbul Şubesi’ne üye oldum. Kültürel Haklar Komisyonu’nda dört beş yıl koşturdum. Hak arama eylemlerinde fotoğraf çektim. Komisyon olarak, sanat alanındaki sansür, yasak ve baskıları dile getirdik, derleyip aylık raporlara dönüştürdük. Basın açıklamalarında bu raporlardaki bilgiler yer aldı.
O zamanlar birden şunu fark ettim. Bu iş, yani kültür-sanat-medya alanındaki haksızlıkların çetelesini tutmak, bağırmak koskoca memlekette İnsan Hakları Derneği’ne ve bir avuç sosyalist insana kalmıştı. Kocaman kocaman kültür, sanat, gazeteci örgütleri, irili ufaklı yazarlar, sanatçılar susmuştu. Sanki, Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne düşmemek, baskı görmemek için güvenceleri vardı.
Mesleki ve gönüllü çabalarındaki kimi hırslar; erkeğin ilgi görme, sosyalleşme kaygısını uğraşlarından giderme arzusu, başkalarını düşünme hislerini köreltir çoğunlukla. Ek olarak; benim cinsimin kültüründe süreklilik ve sorumluluk endişesi yoktur. Bugün kurar, yarın küser ve yıkar...
Bugün de benzer farkındalık içindeyim.
Bizim kentin içeriyi görmüş adamları içerdekileri neden unuttu, biri Ereğli'de olmak üzere bu kentte kurulan iki İnsan Hakları Derneği neden yürümedi, kapandı?

26 Şubat 2010

2010-01-27T07:52:00.000-08:00

Mustafa Sarıgül, Kenan Evren yaz, ara…

Mustafa Sarıgül, CASA yaz, ara…

İstanbul Nişantaşı’nda Bali Sanat Galerisi’nde Kenan Evren, Berç Toroser isimli ressam arkadaşıyla bir sergi açar. Şişli Belediye Başkanı Mustafa Sarıgül, Evren’i kapıda karşılar. Bir konuşma yapan Başkan, Evren’in hizmetlerini över, 6 bin liraya bir Evren tablosu alır.

16 Nisan 2003 tarihli Evrensel Gazetesi’nde Koray Karaermiş imzasıyla bu haber yer alır. Bu arada magazin, sanat, sosyete dünyasının galeriyi doldurduğunu yazmaya bile gerek yok.

Ya nasıl olur, Evren-Sarıgül ilişkisi derken araya Fehmi Işıklar düştü geçenlerde. İzmir’de Sarıgül’lü konvoya katılan eski SHP’li isimler arasında anıldı Işıklar’ın ismi.

Fehmi Işıklar 12 Eylül öncesi DİSK yöneticisiydi. Evren’den kaçarken Taksim’in göbeğinde büyük bir otelde yakalandı. Şimdi yeni ilişkiler zinciri ile yıllar sonra Sarıgül üzerinden Evren’le ilişkilenmiş oldu. Bir başka açılışta üçü birlikte olurlarsa şaşırmamaya hazır olalım.

13 yıl önce Kenan Evren’in yolu –nedense- bu kez bizim kente düşer. Valinin davetlisi olarak 11 Kasım 1997’de Zonguldağa gelir. Deniz Kulübü’nde şerefine bir yemek verilir. 120 kişi davet edilir, “Zonguldak Sevdalıları”nın aşırı çoşkusu ile sayı 300’ü bulur. O yılların CHP yöneticisi Harun Akın da yemeğe katılır. SİP, ÖDP ve Emek Partisi, “Demokrasi Platformu’ndan bile bu yemeğe katılım var” diye yırtınırlar. Bu haber yerel Susma Gazetesi’nde yer alır. Cunta Reisi’nin yemeğine katılmak yatırımcı erkekler dünyasında ayıp, sakncalı sayılmadığı için gelen günlerde Harun Akın CHP’den milletvekili bile olur. Susma’yı yayımlayan gazeteci Bizim Bahattin de, tepesi Evren işine bulaşmış bu partiye koşa koşa gelir.

CASA işine gelince…

Gazeteci Nezih Tavlaş “CASA Olayı-Bir Alternatif Skandal Önerisi” başlıklı bir kitap yazar 1990 yılında. Sunuş’u Uğur Mumcu kaleme alır. Kitap, İspanyol CASA şirketinin askeri amaçlı Hafif Nakliye Uçakları’nın ülkemizde pazarlanmasının öyküsüdür. Öykünün içinde, dönemin SHP Milletvekili Mustafa Sarıgül de yer alır. 140 sayfalık bu kitabın tartışıldığı günlerde Mustafa Sarıgül, ben sadece iki kişiyi buluşturdum, açıklaması yapar. İlişkili isimler arasında komisyoncu Zeynel Abidin Erdem, ANAP’dan Ercan Vuralhan öne çıkar. Özal ailesi de ilişkiler içinde yer.

Dünya’nın batısında pek tutulmayan bu uçaklardan ikisi Türkiye’de düşer. 17 Mayıs 2001’de, Diyarbakır’da havalandıktan kısa bir süre sonra yere çakılan uçakta 38 asker ölür (anımsadınız mı?). Çok satışlı gazetelerin köşelerinde Nezih Tavlaş’ın kitabı ancak (kitabın çıkışından 11 yıl sonra) bu çok sayıda ölümden sonra gündeme gelir. Uçakların alım kararları ve süreci ilişkileriyle tartışılır. Emin Çölaşan, Derya azak, Fikret Bila, Orhan Birgit köşelerinde konuyu ele alırlar.

Yıllar önce bu kitabı İstanbul sahaflarında yakaladıkça toplayıp toplayıp bizim kente getirdim ki, alıp okunsun; benim gibi eskiler belleğini diri tutsun, ilişkilerini, yerini bilsin, vatan-millet-emperyalizm-shp-chp nutuklarını yemesin.

Tepesi Kenan Evren’le ilişkili, ne sağcı-ne solcu olduğu kentimizde açıklanan Sarıgül’lü yeni partinin listesinde, cuntanın 3-4 yıl içerde tuttuğu, darbelenmiş iki insan-oğlunun ismini görür gibi oldum gazetelerde. Yanılmayı çok çok istiyorum. Yoksa, bu ilişkiyi kabullenmek zor olacak. Arkada bıraktığımız tüm ölülerimizi acıtmayı kim isteyebilir ki !

Bizim gibi antenleri hep açık, tercihli saflar için memleket ilişkileri şaşırtıcı olsa da, politika dünyası eskiye inat yüzde doksan dokuz erkekler dünyasıdır. Kadınlar yardımseverlik ve ayak işlerine bakarlar bu dünyada; erkekler ise pek duygulu olurlar. Asık suratlı, az konuşan, sert pozisyonlu adamlar bülbül gibi olurlar, sosyalleşirler. Bayramlık giysili çocuklar benzeri çevrelerince fark edildiklerini bilmek isterler. Gözleriyle aranırlar…Kimi zaman sorular karşısında birden sinirlenir, partilerinin neferi olduklarını haykırırlar.

Şu taşranın politika dünyası magazin haberleri gibi de izlenebilir; kim kiminle nerede görüldü, kim kimden neden ayrıldı, kim kiminle kimi ziyaret etti. Kim kiminle kimin cenazesinde, düğününde, açılışında, kahvaltısında görüldü…Kim kiminle kimin aylık dergisinde basılı çıktı…

Bu “çocuk adamlar"ın siyasi partileri, kent denilen altı-üstü hazinelerle dolu dev araziyi paylaşmak için tarafları ilişkilendiren, buluşturan bir sosyal kulüptür aslında. Tabandaki garibanlar da; kulübün güçlü üyelerinin kendilerini iyi, huzurlu, faydalı, vicdanlı hissetmelerini sağlayan, ellerinden tutulacak sosyal noktacıklardır, Onlar karıncalar kadar çokturlar. Bu karıncalar bana hep, içeriği birbirini tamamlayan üç kitabı ülkemizde de yayımlanan Arno Gruen’in şu derin cümlesini aklıma getirir:“Tuhaf olan, insanların, aslında kendilerini aşağılıyanlara karşı gösterdiği hayranlıktır.”

Asıl aydınlanma kendimizden başlayarak bu derin tuhaflığı sorguladığımız, yorumladığımız zaman başlayacak.

Sonrası kolay, çünkü bu tür sosyal terapi karıncalara özgüven olarak dönecek. Arazilerin en güzeline sahip, cumhuriyet, emek ve acı yorgunu bu kentin karıncaları, siyasetin bu “çocuk adamları”nın şımarıkca önlerinde topladıkları devlet yapımı pahalı oyuncakları aralarında paylaşıp kendi dayanışmaları için koşturacak.

Ocak 2010 Zonguldakbilgi

Fotoğraflar:
12 Eylül 2009
Zonguldak

2009-09-10T09:09:00.000-07:00

“Evren’in Zonguldak ziyaretine anlam verilemedi”

Kenan Evren 11 Kasım 1997 Salı günü kentimize ziyarete gelince yerel gazetelerimizden SUSMA habere yukarıdaki başlığı atmış.
Alt başlık olarak şunlar yazılı: “ Deniz Kulübü’nde onuruna verilen yemeğe demokrasi platformuna üye bazı kuruluş yöneticilerinin katılması tepkiyle karşılandı.”
Dönemin ÖDP İl Başkanı Mustafa Akgün, SİP İl Başkanı Recep Adıgüzel ve Emek Partisi İl Örgütü yaptıkları açıklamalarda yemeğe katılan düzenbazları bir güzel kınamışlar.
Anadolu Folklor Vakfı’nın gariban elemanları ise “milli giysilerle” darbeciyi ve yemekçileri gösterileriyle heyecanlandırmışlar.
Yemeğe 120 kişi davet edilmiş ancak sayı 300’ü bulmuş.
Vali Sami Seçkin tarafından durup dururken “emeğin başkenti”ne davet edilen “7.Cumhurbaşkanı Kenan Evren”, Camlı Köşk'de basın toplantısı yapmış. Şeriata veryansın etmiş, kendisinden de “Atatürkçü Genç” olarak söz etmiş.
Öteki partileri sorarsanız CHP, DSP falan hepsi yemeğe koşmuşlar. Haber küpürünün yanına aldığım nota göre önceki dönem CHP Zonguldak Milletvekili Harun Akın da (O dönem CHP Zonguldak İl Başkanı olmalı) yemekçiymiş.
Çoğu erkek ve çoluk cocuk sahibi olan bu kalabalık (işadamı –bürokrat) için “hepimizin devleti”; “güç, iktidar, para” ya giden en kestirme yol demek...
Bu tür yemekli toplantılar ise devletle ilişkiye girmenin en somut, en haz alıcı-verici gösterisi olur çoğunlukla…
Darbe sonrası yaptığı konuşmalarda bir şef garson kadar maaş alamamasından, işçi ücretlerinin yüksekliğinden yakınan bir asker cumhurbaşkanı’nın yemeğine katılmak bir teşekkür yerine neden geçmesin.
Devletin malı, mülkü, kıyısı, ihaleleri, memuru, bürokratı, milletvekili, taşı kömürü ile "saygın-hayırsever" işadamları olmanın açık saçık, şeffaf örneklerini sergileyen “zonguldak sevdalıları” bu yemekle geçmişine ve geleceğine sahip çıktı bence…
Haberleri izlerseniz bilirsiniz, şimdi moda; Evren’in isminin verildiği okul, cadde, meydan gibi yerlerden isminin silinmesi. Son olarak, İstanbul İl Genel Meclisi’nin CHP’li üyeleri silme işlemleri için toplu önerge vermişler. Levhalardaki demokrasi ayıbı olan isim kalksın, demişler.
Bu eylemin gösteriş olarak kalmaması için darbe hükümetlerinde bakan olarak yer alan sosyal demokratların, darbecilerle yüzgöz olanların arşivlerden bulunup ayıplanması ne iyi olur?

10 Eylül 2009

2009-08-09T01:03:00.000-07:00

Darbe dönemlerinin vazgeçilmez kişiliği

Bu ülkenin kültür bakanları iyi birer havuç gibi seçilir, “sopa”yı ötekiler atarlar.
Cumhuriyet tarihinin görevlendirilen ilk kültür bakanı Talat Halman’dır. Halman, 12 Mart 1971 askeri darbesi sonrası kurulan balyoz hükümetinin Kültür Bakanı’dır. Komutanı Memduğ Tağmaç, Başbakanı CHP’den gelme Nihat Erim’dir. İlk kez kültür bakanlığı kurulmuştur. Darbe dönemlerinde ülkenin dış itibarını kültür ve sanatla parlatmak için bürokratik bir kişiliğe gereksinim duyulmuştur. Bu ders belki 27 Mayıs darbesi sonrası çıkarılmıştır.
Arkadan 12 Eylül 1980 darbesi olur, Talat Halman yine göreve çağrılır. Komutanı bu kez Kenan Evren, Başbakanı Bülent Ulusu’dur. İlk kez Dışişleri Bakanlığı’na bağlı Kültür Büyükelçiliği kurulur. Talat Halman bu göreve uygun görülür, Birleşmiş Milletler bünyesinde çalışmaya başlar. Hep ilklerin adamıdır. Dışişleri Bakanlığı’nın ilk ve son kültür işleri büyükelçisidir.
Kendi anlatımıyla ülkenin vizyona ihtiyacı vardır. Talat Halman büyük bir hırsla, kafasındaki dev projelerle memleketine hizmet etme arzusuyla doludur.
Olmayan JİTEM’in cesetleri ortalığa saçtığı 1990’lı yılların kültür bakanlarını bu arada unutmayalım:: Fikri Sağlar, Ercan Karakaş, İsmail Cem.
Adı anılmışken Fikri Sağlar’ın Bakanlık yaptığı yıllarda Kanal 6’da duyup ezberlediğim “devletin yapısını öğrenmeye çalışıyoruz” sözünü anımsatayım.

* * *
Generallerin emrindeki Nihat Erim “Reform Hükümeti” nin Balyoz Hareketi sürerken, Kültür işlerine bakan bu çok okumuş, çok yazmış, çok görmüş, çok kitaplı bir aydın bürokratın görüşleri sayesinde neler öğrenilmez ki; bir huzur – bir iç sıkıntısı.
Söyleşiden çıkardığım iç sıkıntısı şunlar:
1 - Talat Halman “baş olmak”, “büyük olmak”, “başarılı olmak” amacıyla küçük yaşlarda koşullandırılmış.
2 - Talat Halman memlekete hizmet etmek istiyor, projeleri de, idealleri de kocaman kocaman,
3 - Talat Halman “Türk Kültürü” nü tanıtmak için yanıp tutuşuyor. Bu memleketin vizyonuna, imajına çok önem veriyor.
4 - Talat Halman vicdansız değil, idamlara karşı, içeri tıkılan aydınları kurtarmak için elinden geleni yapıyor, üstlerini ikna etmeye çalışıyor. Kendi anlatımıyla ikna etmekten iş yapmaya fırsat bulamıyor. Kendisine yönelik siyasi zorlukları “sol kesime yakın olması”na bile bağlıyor. Arada kafası atıyor;“ bakanlık yaptığım dönemde aydınlar ve yazarlar için hiçbir tutuklama olamayacak” şartını sürecek kadar bağımsız bir kişiliğe bile sahip olduğuna bizi inandırmaya çalışıyor.
Bu yazının sonunda tartışmaya açmak istediğim bir konu şu: Zalimler, iyileri nasıl yanlarına çekebiliyor?
Benim buna yanıtım şu: İçi sıkıntılı erkekler, anadan babadan çok çekmiş erkekler bunun acısını yakın çevrelerinden (eş, çoluk çocuk, arkadaş) çıkartıyor, bir çeşit dibine kusuyor erkek. Bu çevrenin dışına; kamuya, topluma çıkınca zalimlerin, güçlülerin emrine giriyor, alıştıkları otorite sesini, büyüklenme, okşanma ihtiyaçlarını bu çevreden karşılıyor. Issız, yalnız erkeğimiz “hem öyle hem böyle” ilişkiler geliştirerek sıkıntılı geçmşiyle körebe oynuyor. Başarıya koşullandırılmış, itilip kakılmış erkeğin intikamı iyilerin acısının artmasıyla sonuçlanıyor.
Hasar görmüş erkeğin mesleği kasap, manav, marangoz ise olumsuz etkisi sınırlı olur. Ancak; medya, reklam, sanat, politika, eğitim, adalet gibi çok kişiyi ilgilendiren, etkisi sonsuz bir alan ise, ün ve ünvana kilitlenmiş erkeğimizin ezenin himayesini kabullenmesi çok kişiye pahalıya patlıyor.
Bu yazının sonuna Empatinin Yitimi (Arno Gruen) isimli kitaptaki şu satırlar yakışacak gibi geliyor:
“ İdeallerin ezenin idealleştirilmesiyle oluştuğu bir dünyada idealler ne anlama gelir? İyinin peşinde olduğumuza inanırız, ama kendimizi inkar etmemizi sağladığı için aslında bağımız kötüyledir”

“Politikacılar da sevgiden ve saygıdan, sorumluluktan ve onurdan söz ederler, ama bizi bilinçdışı olarak onlara çeken şey, dudaklarının kenarına yerleşmiş olan bize karşı duydukları küçümseme ifadesidir. Bu bizim için, anne-babamızda yaşadığımız ve onların bize dayattığı küçümsemeyle aynı küçümsemedir.”
Haziran 2009
Bu yazı Zonguldakbilgi, Sendika.Org ve Oyun Tiyatro Dergisi'nde yayımlandı.

2009-06-07T00:18:00.000-07:00

Birbirinden kopartılmayacak ikili:

Silah ve Para

( Fotoğraf: Evrensel Gazetesi : 12 Eylül 2003 )

...........

12 EYLÜL’Ü 24 OCAK’TAN KOPART, GEVŞE !

“Zorbalık; zorbalıktan değil, onsuz elde edilemiyecek kazançlardan doğar” B.Brecht . 1935

Geçen yıl 12 Eylül’ün yıldönümü yazılarını Cumhuriyet, Evrensel ve Birgün’de dikkatlice izlemeye çalıştım. Bu yazıyı hazırlarken eski küpürlere daha dikkatli baktım. En başından 24 rakamını taramayı alışkanlık haline getirdim. Sonuç çok kötü..

Benim için 12 rakamı şiddeti, zoru (tam 12’den vurmak, bilerek seçilmiş psikolojik savaş rakamı); 24 ise şiddeti kiralayan, zor aracılığı ile kazançları artan uluslararası küçük insanlık dışı bir gurubu simgeliyor.

Durum çok kötü, çünkü 12 Eylül yazılarında 24 ocak kararları ya hiç geçmiyor, ya da çok az yer kaplıyor.. Darbe koşullarında eziyet görenler bile eziyeti uzun uzun anlatıyor; eziyet araçlarının parasını ödeyenleri, eziyetten kimlerin kazançlı çıktığını umursamıyor.

...

Geçen yılın yazılarında doğru dürüst iki makale okudum. 12 – 24 bağlantısını kuranlardan biri Birgün yazarı Oğuz Oyan olmuş. “12 Eylül’e Tepkiler Sürüyor; Peki Ya 24 Ocak?” başlıklı, 13 Eylül 2005 tarihli yazısında Oyan şunları yazıyor: “Can alıcı saptama şu: Etkileri belirli ölçüde tasfiye edilmiş siyasi ve hukuki müdahalelerin arta kalan izlerine tepkiler sürerken ve 12 eylül suçlanırken, uğruna darbe yapılan 24 ocak ekonomik modeline ilişkin tepkiler yok denecek kadar cılız. Üstelik, Cumhuriyet döneminin tüm ekonomik kazanımlarının bir bir tasfiye / özelleştirme sürecine sokulmaya çalışıldığı bugünlerde. ”
İkinci makale, geçen yıl 78’liler Girişimi’nin düzenlediği bir toplantıda, 1980’de yapılanları “mali operasyon” olarak açıklayan öğretim üyesi İzzetttin Önder’in. Önder, 13 Eylül 2005 tarihli Cumhuriyet Gazetesi’nde; “hukuksal sorgulama haklı ve yerinde bir talep olmakla beraber, sosyo-ekonomik sorgulamanın yerini tutamaz.”; “12 Eylül darbesi 24 Ocak kararlarının uygulama ortamını yaratma işlevini görmüştür. Tetikçiyi mahkum ederken tetikçiyi arkadan oynatan patronu görmezden gelemeyiz.” derken 12 Eylül eleştirilerindeki fiziksel ve sosyal zordan oluşan yazılı - sözlü akıntıya karşı günümüzün can alıcı, akıntının tersi yöndeki şu soruları soruyor: “1- Tetikçinin arkasındaki patronu bu sistem içinde sorgulayabilir miyiz; 2- Salt tetikçiyi cezalandırmakla toplumsal huzura ve gerçek demokrasiye kavuşabilir miyiz?”

Bu sorular çok önemli. Çünkü, Nokta Dergisi’nin darbenin onuncu yılında, 1990’da “Hayatın Kopuşunun Onuncu Yılı” başlığı ile verdiği 16 sayfalık ekte yer alan Ahmet Oktay, Ertuğrul Kürkçü, Aziz Nesin, Yakup Kepenek, Murat Belge imzalı yazılarda ne yazık ki 24 rakamı yok, ekonomi yok, patron yok.
...

Mali (para) operasyonla askeri (silah) operasyon arasındaki bağlantıyı kurmaktan bizi ne alıkoyuyor? İç burjuvazi soyut, sık karşılaşılmayan, el değmeyen bir şey değil ki. Yoğurdundan çuval bezine; müzeli bahçesinden markasını eklediği Beylerbeyi Karakolu ve Polisevindeki tabelaya kadar SABANCI somut; ürettiği zırhlı savaş araçlarından buzdolabına; konservesinden üniversitesine ve müzesine kadar KOÇ somut; telefon şebekesinden inşaat işlerine, Nazım Hikmet’i pazarlayan yayınevinden bankasına kadar KARAMEHMET somut.

O kadar somut ki, “mali” ve “askeri” sözcükleri arasındaki kopmaz tarihsel bağlantı onlar için apaçık. Onların kafası duru. 26 Ocak 1982 tarihli Cumhuriyetteki haberde mali kanattan Rahmi Koç, güven ve huzur içinde, tane tane bakın nasıl anlatıyor: “12 Eylül harekatından önce herşeyi demokratik bir sistem altında yapmak zorundaydık. Bu da karar almak, yasa ya da yönetmelik çıkarmak için aylar geçmesini gerektiriyordu. Yani herşey güç ve uzun zaman içinde gerçekleştiriliyor, herşeye politik açıdan bakılıyordu. Ekonomik yaklaşım hep arkadan geliyordu. Askeri yönetim altında fark, alınan kararların parlamentodan geçmesi gibi bir zorunluluk olmadığından çok hızlı hareket edilebiliyor. Ve üstelik askeri yönetim yanlış yapsa bile bunu kısa sürede düzeltebiliyor.”

"24 Ocak kararlarının 2. yılında aynı görüşe vardılar” üst başlığı altında toplanan aynı haberde öteki görüş sahipleri ise Mustafa Aysan, Turgut Özal, İbrahim Bodur, Dündar Soyer.

Askeri kanat sözcüsü Kenan Evren de anılarının 22’nci bölümünde (7 ocak 1991 tarihli Milliyet Gazetesi) “24 Ocak kararlarına bağlı tedbirler, ancak böyle bir sıkı bir askeri rejim sayesinde meyvesini verdi” diyor.

ABD’nin eski Ankara Büyükelçisi Robert Komer 1981 yılında Yankı Dergisi’nin sorularını yanıtlarken samimi, açık sözlü ve biraz şaşkın: ”Askerler beni şaşırtan bir tutumla serbest Pazar ekonomisini onayladılar. Bu çözüm genç ve yetenekli uzmanlarca Demirel’e önerilmişti. Bunlar acı ilaçlardı. Bu programı Demirel hiçbir zaman uygulayamazdı, çünkü gerekli kanunları çıkaracak meclis çoğunluğu yoktu. MGK Turgut Özal’ın yerinde kalmasını hatta başbakan yardımcılığı vererek daha yetkili yere gelmesini söyleyince bundan çok etkilendim. Çok isabetli bir iş oldu. Onu zor politikasında desteklediler. 12 Eylül olmasaydı bu programla ilgili önlemler alınamazdı. Bu konuda generallerin payı çok büyük.”

Yakın tarihimizde niyet mektupları ile arzulanan, içeriğinin yabancısı olmadığımız “24 Ocak ekonomik yapısal uyum programı”, 18 Kasım 1980 tarihli Milliyet Gazetesi’nin ağırbaşlı başyazısında nasıl kibarca emrediliyor gelin paylaşalım: “...24 ocak kararlarının eksik yönlerinin 12 Eylül iktidarı tarafından tamamlanması beklenmektedir. Yani KİT’ler ıslah edilmeli, vergi reformu yapılmalı, endüstriyel ilişkiler sosyal adalet ve barış ilişkileri ışığında düzenlemelidir. Ekonomi liberalleştirilmeli, yabancı sermayeye kolaylıklar tanınmalı, devletçilik ancak zaruri hallerde başvurulacak bir uygulama olmalıdır. Ekonomi yeniden yapısallaştırılırken, dünya ekonomisi ile kaynaşmaya geçilmelidir. Çağdışı kambiyo himayeleri bırakılmalı, adım adım Türk lirası konvertibiliteye itilmelidir. Bütçenin açık finansmanından vazgeçilmeli, para basımına siyasi müdahalelerden vazgeçilmelidir. Gereksiz istihdamla devlet kadroları şişirtileceğine işsizlik sigortası ile gerçekçi bir sosyal güvenlik sistemine gidilmelidir. Tutarlı ve kanımızca ülke için yararlı olan budur.”

Tartışmak, anlamak isteğim şu: “mali” ve “askeri” kanat sözcüleri açık sözlü, hedefleri konusunda tam bilgili ve kararlı. Özgüvenleri yerli yerinde, ”piyasa” ile “yumruk” arasındaki bağı kurabiliyorlar. Kurban verenler, kurban olanlar neden bu bağlantıyı kurmaktan uzak. “zulüm öyküleri”, “kayıp kuşak” yakınması neden ezici çoğunlukta 12 Eylül anılarında?

Bir benzetme yapmayı denersem; parayla tutulmuş kişilerce bir saldırıya uğradınız. İlk şaşkınlığı atlattıktan sonra merakınız saldırganlardan çok onları kiralayanlara kayar, bu kişilerin izini sürer, bağlantılarını kavramaya çalışırsınız. Bu yaygın, beklenen bir davranış şekli değil midir?
...
“Kurban olma” nın, çileciliğin yüceltilmesi her türden sosyal çevre tarafından kabul edilme, onay görmenin arzusu olabilir mi? Çelişkilerin, çatışmaların ertelenmesi amacıyla din benzeri bir kaçış aracı olarak felsefede idealizm neyse; aile, mülkiyet, üretim ve ulus sorunlarında birlik ve beraberliklerin yapıştırıcısı, sınıfsal farklılıkların örtücüsü olarak “kurban olma” propagandası bir kaçış, sığınak olarak kullanılamaz mı? Bu kaçış yöntemiyle Yönetmen Çağan Irmak, “Babam ve Oğlum”da, “gözyaşının sel gibi akacağı” tezgahlar kurgulayarak herkesi birleştirdi ve paranın sel gibi aktığı gişe başarısını gerçekleştirdi.

Enerji yüklü “kurban”, iç sesiyle çilecilikten üstünlük duygusu çıkarıp; dış sesiyle, hesaplı faydacı davranışlarıyla çevresini sinir ederken; hızı - hırsı - arzusuyla baştan çıkartılmaya da yatkın değil mi? Reklam, medya, siyaset, ticaret, sanat, mafya, tüketim, hayırseverlik, sosyal sorumluluk ve sivil toplum endüstrisi; “ kullan - dönüştür - kullan ” tezgahları olmuyor mu kurbanlar için.

Para, piyasa uğruna yumruk yediğinin bilincinde olsan da; “imtiyazsız sınıfsız kaynaşmış olma” inancını ilişkilerde canlı tutma inadı; maddi ya da ruhsal çatışmaları azaltmak, eski - yeni sorumlulukları üzerinden fırlatma yoluyla; mücadeleci deneyimlerden oluşan bütünlüğü yırtıp nevrotik bir ruh halini savunma amaçlı giyinmek olamaz mı? Adler’e bakılırsa nevroz korkağın silahıdır ve her zaman rahatlama duygusu verir. Fromm’a bakılırsa bağımlılıkla özgürlük arayışı arasındaki çatışmayı çözmeye yönelik başarısız bir girişim olarak anlaşılmalıdır.* Burada nevroz, tam da 12 (işkence) ve 24 (kapitalizm) uclarını birbirine değdirmeyecek bilinç yarılması sürecidir bir bakıma; insanlık halidir, sahibine ve bütünleştiği sisteme işler yolunda yanılsaması verir.

Sonuç olarak , “hesabı sorulacak”, “kanı yerde kalmayacak” , “12 Eylül’ü yargılayalım” vaatlerinden kalan gençlik yılları sorumlulukları; onuncu yıl marşı, borsa eğrileri ve güncelleşen tehirli birey arzuları eşliğinde taşınıp boşaltıldıkları bilinçaltında hastalık kaynağı olarak kalmayı sürdürecek.

* Alfred Adler; Nevroz Sorunları, Toplumsal Duygu Yoksunluğu ve Erkeksi Protesto. s.115, Say Yayınları)
Erich Fromm; Özgürlükten Kaçış, s.177, Öteki Yayınlar )

( Bu yazı 11 Eylül 2006'da Birgün Gazetesi ve Zonguldakbilgi'de yayımlandı. )

John Heartfield (1932) > "Milyonlar Arkamda"
.
Bir Darbe, Bir Narsisist, Bir Erkek
"Yaratılan huzur ortamında, sonsuza kadar tek yol göstericimiz Mustafa Kemal Atatürk'ün emri 'çağdaş uygarlık düzeyine ulaşma'da payımıza düşen görevi daha güçlü olarak yerine getirmek azmindeyiz. Derneğimiz çalışmalarına izin verilmesini emirlerinize arzederim."1
12 Eylül 1980 askeri darbe sabahı komşumuz emekli albayla balkonlarmızda karşı karşıya geldik. Albay, askerlerin ekonomiden anlamadıklarını ancak anlayan birini bulacaklarını söyledi. Dönemin çalışkan sendikası DİSK'e bağlı Yapı-Kredi Bankası çalışanları kısa süre önce toplu sözleşme imzalamış ve ücretlerde iyi bir rakamı hak etmişti. Albay bu rakama da bozulmuştu. Ancak, dediği gerçekleşti. Bir dönem Dünya Bankası'nda Amerikan yayılmacılığı için eğitilen Turgut Özal Türkiye'de görevlendirildi. Tıpatıp öteki "Chicago Boys"lar gibi: Kemal Kurdaş (27 Mayıs 1960 darbesi), Atilla Karaosmanoğlu (12 Mart 1971 darbesi) ve Kemal Derviş...

Fotoğraf: Kemal Kurdaş (Sağdan İkinci) : 27 Mayıs 1960 Darbesi"

"Sergi açılışına onur verilmesini, TRT'nin bu çalışma ile en geniş şekilde ilgilenmesinin sağlanmasını emirlerinize arzederim."
Çocukluktan yetişkinliğe manevi ilişkilerde her zedelenme özellikle benim cinsimde narsisistik kişiliğin özelliklerini derliyor. Erkeğin yaşamdaki kanıksadığımız bildik rolleri ile çakıştığı için bu özelliklerin ayırdına varmamız zaman alıyor. O çoğu zaman özverili, öfkeli; babadır, kocadır, dernek yöneticisidir, bürokrattır, sanatçıdır. Narsisist doğuştan teknisyendir, uzmanlık alanı dışında yeryüzü yarı cahilidir. Aferin bağımlısıdır. Başını kaşıyacak zamanı yoktur. Aşırı alıngan, disiplinli, faydacı, üstlerine saygılı, eşitlerine saldırgandır. Çevresi sürekli değişir, kendisi parlaklıkla matlık arasında gider gelir.

"1 Aralık 1981'de 17:30 da İstanbul Atatürk Kültür Merkezi'nde yapılacak olan sergi açılışı için ve ödül törenine Milli Güvenlik Konseyi üyeleri ile beraber onur vermeniz dileğimi arzederim"
Serol Teber "İnsanın Hiçleşme Serüvenine Giriş" başlıklı son kitabında Türkiye benzeri ülkelerin insanlarında oluştuğunu gözlediği bireysel modernleşme adacıklarına değinirken, "çok kez merkezi otorite, bürokrasi aygıtları ile dolaysız organik bütünleşme zorunda kalınmakta ve giderek dogmatik, fanatik, militarist otorite yanlısı politik tavırlar alındığı gözlenmektedir" der.

Fotoğraf: Atilla Karaosmanoğlu : 12 Mart 1971 Darbesi

"Feshedilen partilerin devletleştirilen mallarından; iki adet daktilo, bir adet teksir, bir adet hesap makinası ve yeterli sayıda çelik dolap, masa, sandalyenin Derneğimize bağışlanmasını emirlerinize arzederim"
Egemen kalabalık içinde yer alan erkekler tarafında neler oluyor? En savunmasız yılların geçtiği ailede, okulda, kışlada, camide, savaşlarda erkeklere neler yapılıyor, neler yaptırılıyor? Beyin iğfal şebekesi içinde, dev okşama merkezlerinde (reklam endüstrisi, medya, büyük bankaların kültür-sanat derebeyliklerinde), bürokraside yetişkin erkeklerin kesintiye uğramış hangi ilişkileri devamını arıyor? Saçının sadece iki telini okşatmak için gözünde yücelttiklerinin hizmetine -gönülden- koşturacak duruma nasıl ayarlanıyor erkekler? Yeryüzü işlerine pek bulaşmayan kadınlar savunma halleri olarak geliştirdikleri yardımlaşma / kurnazlık gelenekleri ile manevi zedelenmenin kıyısından kurtulabilirken, bu dayanışmadan mahrum erkekler güvenlik duygusu ve iktidarın sofrasından biraz daha haz nesnesi toplama, rekabete dayalı sarsıntılı sosyal rollerin devamı için ilişkilerini körlemesine çeşitlendiriyor.

Fotoğraf: Turgut Özal : 12 Eylül 1980 Darbesi

"Her zaman huzur ortamında " daha güçlü çalışabilmenin özlemini duyduk. Güvendiğimiz, saydığımız, sevdiğimiz ordumuz bu huzur ortamını yarattı
İdealist, NATO tipi ulusalcı-laikci bir memurun ihtilal komitesine postaladığı yazılardan alınan yukarıdaki tam itaat satırlarını*, bir zamanlar eziyet görmüş devrimcilerin daha sonra beyin iğfal şebekelerinde, piyasada, bürokraside (kendini vererek) koşturmasını döneklikle, yabancılaşmayla, küçük burjuva nitelikleriyle, ekmek parası kazanmakla açıklamak şimdiye kadar yeterli olmadı. Madem "psikoloji", kapitalist üretim / tüketim ilişkilerinin yan ürünü, bu ilişkilerin tiranlar tarafında yer alan, bu nedenle hep zihinsel mağdurluk tehlikesi altındaki erkeklerin başını saran narsisist arızanın bizim tarafımızda tartışılması gecikiyor.
Fotoğraf: Kemal Derviş

+ + +

Kenan Evren'in, anılarındaki "12 Eylül olmasaydı 24 Ocak kararları uygulanamazdı" açıklaması, bugün piyasanın özünü oluşturan düzenlemelerin (o yıllarda 24 Ocak kararları diye geçen) önündeki örgütlü uyanık insan engelinin darbe yoluyla kırıldığının itirafı açıkca. Ayrıca, sermaye ile şiddet arasındaki bağı kopartarak barışçılık taslamanın başımıza neler açabileceğinin dersini verir bu açıklama. Bu dersin görsel olmasını isterseniz fotomontaj ustası John Heartfield'e ait "Milyonlar Arkamda" yazılı afişi (1932) anımsayabilirsiniz.

+ + +

Darbenin başarıyla sonuçlandığını öğrenen CIA elemanlarının "bizim çocuklar başardı" sevinciyle, yakın tarihlerde Amerikalı bir gazetecinin "IMF Türkiye'yi bizim için satın aldı" samimiyetini birleştirin. Buna, yerli düzenbazlarla "ver niyet mektubunu, al parayı" oyunu oynayan Türkiye masası şeflerini ekleyin. Bu ölçüde kör gözüm parmağına aşağılama karşısında seyirci kalan, ama benzerleriyle teke tek ilişkilerde onuruna ve haklarına pek düşkün bir ulusun bireylerinin herşeye karşın kendini iyi hissetmesi ancak zihinsel / ruhsal bir arıza eşliğinde mümkün.Toptan aşağılamayı dengelemek üzere; slikonlu gurur, soslu millyetçilik, pohpohlanan hayırseverlik, yaygınlaştırılan modern dilencilik (sponsorluk) üzerinden sanatçıları, sporcuları, iletişim araçlarını, "sivil toplum örgütleri"ni kullanarak bir çeşit psikolojik propaganda yürütüldüğüne lütfen dikkat edin. Kamusal ilişkilerde özgüven, dayanışma ve bağımsızlık şimdilik toprak altında. Benjamin ve Böll'ün, bizden ise Serol Teber'in, Alman halkının ve burjuvasının Hitler faşizmine yatkın hale getirilmesine değinirken zihinsel / ruhsal durumlara gönderme yapmaları yalnız yazar duyarlığı ile açıklanabilinir mi?

* Dönemin İFSAK Başkanı Mehmet Bayhan tarafından 12 Eylül darbesi sonrası askeri cuntaya postalanan beş ayrı yazıdan ( tırnak içinde gösterilmiştir) "Türkiye'nin ilk fotoğraf profesörü", günümüz tiranlarıyla benzer ilişkilerini otuza yakın fotoğraf derneği adına yakın tarihlere kadar sürdürdü.

(Eylül 2002 tarihinde Paralax Görsel Kültür Arşivi'nde yayımlanan yazının gözden geçirilmiş hali)

..............................................